صندوق تضمین اصل سرمایه، نوعی صندوق سرمایه‌گذاری مشترک است که در قالب دستورالعمل‌های سازمان بورس طراحی شده و هدف آن حفظ اصل سرمایه سرمایه‌گذار حتی در شرایط کاهش ارزش بازار است.

این ویژگی از طریق حضور یک نهاد مالی معتبر با عنوان:

«ضامن جبران اصل مبلغ سرمایه‌گذاری»

تأمین می‌شود. ضامن تعهد می‌دهد در صورتی که هنگام ابطال واحدها، مبلغ دریافتی سرمایه‌گذار از اصل مبلغ سرمایه‌گذاری او کمتر باشد، این مابه‌التفاوت را پرداخت کند.

بر اساس امیدنامه:

▪   این ضمانت فقط شامل سرمایه‌گذارانی می‌شود که دوره نگهداری تعیین‌شده را رعایت کنند.

▪   دوره نگهداری حداقل ۹۰ روز است (طبق دستورالعمل، کمتر نمی‌تواند باشد).

این صندوق‌ها معمولاً «مختلط» هستند؛ یعنی بخشی از دارایی را در سهام و بخشی را در اوراق با درآمد ثابت نگهداری می‌کنند، اما چارچوب آن‌ها به‌گونه‌ای تنظیم شده که ریسک کلی سرمایه‌گذار کنترل شود.

صندوق‌های مختلط با تضمین اصل سرمایه در ایران به دو شیوه طراحی می‌شوند: «تضمین توسط رکن ضامن» و «تضمین توسط دارندگان واحدهای ممتاز». در صندوق‌های دارای رکن ضامن، یک نهاد مالی معتبر مانند بانک، بیمه یا شرکت تأمین سرمایه به‌عنوان ضامن جبران اصل سرمایه معرفی می‌شود و تعهد می‌دهد در صورت کاهش ارزش واحدهای عادی، مابه‌التفاوت تا سطح اصل سرمایه را پرداخت کند. در این ساختار، پشتوانه تضمین بیرونی است و ریسک کاهش NAV برای سرمایه‌گذاران عادی به دوش رکن ضامن منتقل می‌شود.

اما در صندوق‌های مبتنی بر واحدهای ممتاز، هیچ رکن ضامنی وجود ندارد و تضمین از داخل خود صندوق تأمین می‌شود. سازوکار این مدل بر پایه وجود واحدهای ممتاز نوع اول و نوع دوم است؛ به‌طوری‌که اگر ارزش واحدهای عادی افت کند، جبران ارزش از محل دارایی‌های واحدهای ممتاز انجام می‌شود. بنابراین ریسک تضمین به دارندگان واحدهای ممتاز منتقل می‌شود و ارزش واحدهای ممتاز ممکن است در دوره‌های افت بازار کاهش پیدا کند. برای جلوگیری از کاهش بیش از حد پشتوانه، مقرراتی مانند نسبت حداکثر چهار برابر بین ارزش واحدهای عادی و ممتاز تعیین شده است.

به‌طور کلی، برای سرمایه‌گذاران عادی هر دو مدل به لحاظ دریافت اصل سرمایه پس از دوره نگهداری کارکرد مشابهی دارند، اما ساختار ریسک و پشتوانه آن متفاوت است. صندوق با رکن ضامن مناسب افرادی است که ترجیح می‌دهند امنیت سرمایه‌شان به یک نهاد مالی معتبر متکی باشد، درحالی‌که صندوق با واحدهای ممتاز سازوکاری چابک‌تر و درون‌زا دارد و بار ریسک بر دوش ممتازهاست. انتخاب بین این دو مدل بستگی به ترجیح سرمایه‌گذار برای نوع پشتوانه و میزان اعتماد به ضامن بیرونی یا ساختار داخلی صندوق دارد.